Dit weekend zag ik een wat oudere, maar zeer interessante Finse film: “Tavarataivas“, wat zoiets betekent als “Spullenhemel“. Het is eigenlijk een documentaire over een maatschappelijk experiment, namelijk uitvinden hoe veel spullen een mens nodig heeft. Wat heb je nou écht nodig om gelukkig te zijn? Een volle kledingkast? Een keuken vol moderne apparaten? De nieuwste telefoon?
De Finse filmmaker Petri Luukkainen besloot dit vraagstuk op een eigenzinnige manier uit te pluizen. Terwijl hij zichzelf een jaar lang filmt, probeert hij met zo min mogelijk spullen te leven. Hiervoor stopt hij al zijn bezittingen in dozen, die hij naar een opslagruimte brengt. Al zijn bezittingen. Alles. Hij begint het experiment dus met niets. Poedelnaakt staat hij in zijn appartement. De regel is eenvoudig: hij mag elke dag één voorwerp terughalen en hij mag 365 dagen niks nieuws kopen, behalve primaire boodschappen. Als eerste voorwerp haalt hij (uiteraard) een lange winterjas. Geen overbodige luxe in de Finse winter, zou je zeggen. Daarna volgen dekens en een matras. Voor de camera vertelt Petri dat hij in tijden niet zo lekker geslapen heeft als op het simpele matras in zijn lege huis. Omdat het er zo heerlijk rustig, schoon en opgeruimd uitziet, geloof je hem als kijker meteen. Gek eigenlijk, hoe dat werkt.
Maar daarna wordt het interessant. Want wanneer Petri “de basis” na een paar dagen op orde heeft, moet hij veel bewustere keuzes maken. Haalt hij zijn laptop of zijn telefoon? We zien dat hij kiest voor de laptop, maar hij krijgt vervolgens ruzie met zijn vrienden die hem niet kunnen bereiken. Eén van zijn vrienden stopt dan maar handgeschreven briefjes in zijn brievenbus om met hem af te spreken. En natúúrlijk werkt dat ook prima, net als vroeger. Het zet je echt aan het denken. Omdat Petri ook zijn meubels heeft weggebracht, moest hij iets verzinnen om zijn kleding te wassen en zijn voedsel te bewaren. En dan blijkt dat handwasjes en yoghurt op het balkon slechts tijdelijke oplossingen vormen.
Petri Luukkainen filmt en toont het allemaal onverbloemd. Hij neemt de kijkers mee in zijn praktische problemen en onverwachte ontdekkingen. De film draait steeds om improviseren en behelpen en dat is afwisselend ongemakkelijk en komisch. Er is een verhaallijn gecreëerd door het opruimen/uitpakken af te wisselen met gesprekken tussen Petri en zijn familieleden en vrienden. Vooral de gesprekken met zijn oma moedigen hem aan in zijn experiment; oma steunt haar kleinzoon volledig en kan zich nog herinneren hoe weinig spullen iedereen na de Tweede Wereldoorlog had. Als zijn neefje hem vraagt wat hij nou écht mist in huis, daalt er bij Petri een pijnlijk besef in. En dat is waar de film naartoe werkt: de ontdekking dat geluk niet per se voortkomt uit spullen, maar uit menselijk contact. Normaliter ben ik altijd heel voorzichtig met spoilers, maar het statement dat in deze documentaire gemaakt wordt is zo vanzelfsprekend dat ik het wel kan opschrijven. Wat dat betreft is het verhaal niet krachtig, het blaast je niet omver. Toch is het de moeite waard om de film te kijken. Want het biedt stof tot nadenken over onze (eigen) omgang met spullen. Waarom kopen we zoveel? En hoeveel daarvan gebruiken we daadwerkelijk? Petri Luukkainen bewijst ons dat je met een kleine selectie bestek alles kunt doen in de keuken. Een paar gereedschappen zijn genoeg. Waarom hebben we dan allemaal 15 mesjes, 3 dunschillers en 7 schroevendraaiers in huis?
Ondanks die wezenlijke vragen, levert hij in zijn documentaire geen kritiek op de consumptiemaatschappij. We zien namelijk ook dat minder spullen niet automatisch “minder gedoe” betekenen. Onze bezittingen helpen ons nu eenmaal bij het efficiënt organiseren van ons dagelijkse leven. Kortom, de film vormt niet per se een pleidooi voor minimalisme. De zoektocht van Petri gaat veel meer over wat hij nodig heeft om zich prettig te voelen en hoe hij omgaat met eenzaamheid. De droge humor en de aandoenlijke familiescènes maken de film prettig om naar te kijken. Indrukwekkend is dat Tavarataivas het regiedebuut van Petri Luukkainen was en direct internationale aandacht kreeg. De docu vormde later zelfs de inspiratie voor de succesvolle Duitse speelfilm “100 Dinge” van regisseur Florian David Fitz (2018).
| Historisch correct? | Geschikt en nuttig voor leerlingen? |
|---|---|
| Niet van toepassing. De terugblikken zijn persoonlijk. De uitspraken van de hoofdpersoon zijn wel waar, maar gelden niet per se voor iedereen in Finland. | Geschikt voor lessen maatschappijleer. Goed te combineren met lesstof over binnenlandse armoede en/of over de verdeling van rijkdom op aarde. Leerlingen én studenten zullen dit een leuke film vinden. |