Wat als een vervelende ervaring uit je eigen leven, lijkt te wijzen naar de ervaringen van een persoon uit het verleden? En wat als je tijdens een onderzoek naar deze persoon steeds meer historische details ontdekt die aansluiten bij wat je zélf hebt beleefd? Dat is het uitgangspunt van de roman Morgan, een liefde van Bas Steman. Hieronder vertel ik meer over dit ongewone boek, zonder de afloop te verraden.
Ik ken Steman vooral van Ridders van Gelre, de televisieserie van Omroep Gelderland waarin hij samen met René Arendsen op zoek ging naar de geschiedenis van Gelderland. De serie is nu gestopt, maar ik heb de afgelopen jaren echt genoten van hun humor en avontuurlijkheid. Daardoor werd ik nieuwsgierig naar de boeken van Steman; ook omdat zijn werk altijd goed ontvangen wordt.
Aanvankelijk lijkt het boek vooral te gaan over reïncarnatie, maar er gaat een diepe historische gelaagdheid achter schuil (die mij persoonlijk steeds dwong om verder te lezen). Het boek begint met een herinnering van Steman uit zijn eigen leven. Hij beschrijft hoe hij bij een parachutesprong tijdens een bedrijfsuitje een paniekaanval kreeg. Voor hem was deze reactie ongewoon. Onverklaarbaar. Tuurlijk, een parachutesprong is spannend. Maar Steman voelde zich alsof hij al eens eerder uit een vliegtuig gesprongen was… waarna het op de grond finaal misging. Dit was voor hem de reden om in regressietherapie te gaan. Dat is een vorm van therapie waarbij iemand onder begeleiding (dan wel hypnose) teruggaat naar herinneringen of ervaringen uit het verleden. Er wordt daarbij contact gemaakt met de onderbewuste leefwereld. Wanneer het lukt om heftige gebeurtenissen opnieuw te beleven, dan kunnen er vervolgens andere vormen van therapie ingezet worden om de ervaringen (beter) te verwerken.
Op die manier onderzoekt Steman waar zijn angst vandaan komt. Er komen bij hem beelden naar boven van een parachutist die in 1944 ingezet werd bij de Slag om Arnhem, dus aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. Ook verschijnt er een naam: Morgan. Steman gaat vervolgens op zoek naar de historische werkelijkheid achter deze ervaring. Hij ontdekt dat er inderdaad iemand heeft bestaan bij wie de ervaring past, namelijk de 26-jarige Britse parachutist Morgan Gethin Probert, die tijdens Operation Market Garden in september 1944 om het leven kwam.
Vanaf dat moment verandert het boek eigenlijk in een historische speurtocht. Steman duikt in de geschiedenis van deze Morgan, die uit Wales komt en van racefietsen houdt. Ook onderzoekt Steman de gebeurtenissen rondom Market Garden en de rol die de legereenheid van Morgan daarbij speelde. De oorlog is daardoor niet slechts op de achtergrond aanwezig, maar vormt juist de context van het verhaal. Je krijgt een goed en kleurrijk beeld van de jonge Welshman die zich bij het leger aansluit, wordt opgeleid tot parachutist en uiteindelijk in Nederland terechtkomt. De gebeurtenissen rond de Slag om Arnhem krijgen zo een “gezicht” en dat vind ik een sterke kant van het boek. De grote geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog wordt teruggebracht tot het leven van een paar personen. Morgan is geen anonieme soldaat uit een geschiedenisboek meer, maar iemand met een naam, een familie, een geliefde en een eigen verhaal. De beschreven liefdesscènes tussen Morgan en zijn vriendinnetje vind ik bijvoorbeeld heel aandoenlijk geschreven. Zo zijn er middenin alle oorlogsellende momenten waarop het verhaal heel teder wordt.
Steman blijft ook niet achter zijn bureau zitten om dat verhaal te reconstrueren. Hij gaat letterlijk op zoek naar Morgan. Eerst bezoekt hij de Airborne Begraafplaats in Oosterbeek, waar Morgan begraven ligt. Hij staat daar om te zien welke gevoelens dat teweegbrengt. Later reist hij naar Wales, naar de omgeving waar Morgan vandaan kwam en waar zijn geliefde Bertrys nog steeds herinneringen aan hem heeft. Daar ontmoet Steman allerlei mensen die Morgan persoonlijk hebben gekend en uiteindelijk raakt hij zelfs met hen bevriend. De familie van Morgan voelt namelijk eenzelfde soort familiariteit, want ook zij kunnen niet uitleggen waarom Steman voor hen als “een vriend van lang geleden” voelt. Hun gesprekken zijn liefdevol en vol verwondering. En volgens mij begint er dan een gezamenlijk rouwproces, dat voor hen allemaal een helende werking heeft.
De vraag of er werkelijk sprake is van reïncarnatie blijft openstaan. Steman zelf lijkt daar ook geen definitief antwoord op te willen geven. Sterker nog, hij was zelf aanvankelijk heel sceptisch en ging juist om die reden op onderzoek uit. En tijdens die zoektocht stuitte hij op de soldaat Morgan Probert, wiens leven vervolgens het doel vormt van een interessante reis. In het verhaal gaat Steman letterlijk op pad om zijn eigen ervaringen te toetsen aan die van Morgan. Zo neemt het boek de lezer mee door Europa én mee op tijdreis. En wat blijkt? De geschiedenis voelt soms verrassend vertrouwd.
| Historisch correct? | Geschikt en nuttig voor leerlingen? |
|---|---|
| Ja, in het boek zitten flashbacks naar historische gebeurtenissen. | Ja. Het verhaal is niet per se geschreven voor scholieren, maar ik denk dat bovenbouwleerlingen het wel aankunnen. En vanwege de bijzondere insteek (reïncarnatie van een historisch persoon), brengt Steman de geschiedenis van Market Garden en Morgans leefomgeving in Wales echt naar de lezer toe. Dit boek haalt de geschiedenis een stukje dichterbij. |