Mijn zus gaf me voor mijn verjaardag een boek dat al geruime tijd op mijn verlanglijstje stond: De Zeven Broers van de Finse schrijver Aleksis Kivi. Het boek neemt lezers mee naar het Finland van de 19e eeuw. Daarbij schetst Kivi zo’n gedetailleerd beeld van het imperfecte, doch waardevolle boerenleven dat het boek tot de Finse klassiekers gerekend wordt. Vandaag is het de Dag van de Finse Literatuur, die bewust gebaseerd is op Kivi’s geboortedag (10 oktober). Een mooi moment voor een boekbespreking, dus.
Aleksis Kivi werd in 1834 geboren als Alexis Stenvall in Nurmijärvi, ten noorden van Helsinki. Hij groeide op in een Finssprekend gezin, “verfinste” daarom ook zijn achternaam en zou uiteindelijk de eerste auteur worden die een roman in de Finse taal publiceerde. Dat is belangrijker dan het op het eerste gezicht lijkt. In de 19e eeuw hoorde (het Groothertogdom) Finland bij het Russische Rijk, maar de culturele en bestuurlijke elite sprak er bijna uitsluitend Zweeds. Het Fins werd wel door een groot deel van de bevolking gesproken, maar had veel minder aanzien als volwaardige taal.
Kivi koos er bewust voor om in het Fins te schrijven en het verschil tussen de “volkstaal” en de “elitetaal” te verkleinen. Zijn leven was kort en zwaar. Hij studeerde aan de universiteit van Helsinki, maar leefde later grotendeels in armoede. Hij kampte met gezondheidsproblemen en kreeg tijdens zijn eigen leven totaal geen erkenning voor zijn inspanningen om het Fins te promoten. Kivi overleed op 31 december 1872 en werd maar 38 jaar oud. Tegenwoordig wordt hij juist beschouwd als een belangrijk schrijver en inmiddels wordt hij erkend als één van de grondleggers van de moderne Finse literatuur.
Het verhaal draait (zoals de titel al verraadt) om het leven van zeven eigenzinnige broers die voortdurend met elkaar overhoop liggen, door de bossen trekken en zich weinig aantrekken van wat de samenleving van hen verwacht. Ze komen uit het buurtschap Jukola, waar hun familieboerderij staat. Maar deze Juhani, Tuomas, Aapo, Simeoni, Timo, Lauri en Eero zijn niet bepaald… keurige heren. De broers zijn koppig, luidruchtig en impulsief. De gemeenschap hoopt constant dat ze zich een beetje aanpassen. Dat ze bijvoorbeeld iedere zondag naar de kerk komen en dat ze leren lezen. Maar dat blijkt voor de jongens van Jukola toch allemaal erg lastig.
Wanneer de druk vanuit hun omgeving steeds groter wordt en de boerderij door een stompzinnig meningsverschil afbrandt, besluiten ze te vluchten. Ze trekken door de bossen naar een wilde plek, om midden in de natuur opnieuw te beginnen. Het zal geen verrassing zijn dat het avontuur daar pas écht begint. De natuur werkt soms mee met hun plannen, maar lijkt zich vaker tegen de broers te keren. Ze hebben steeds ruzie over de taakverdeling, maar vinden ook steun in elkaar wanneer ze honger lijden en moeten schuilen voor allerlei wilde beesten.
Het Finland dat Kivi zo gedetailleerd beschrijft, is een agrarische samenleving. De dorpen zijn klein, afstanden worden te voet afgelegd en in de bossen is het gevaarlijk vanwege de beren, elanden, zwijnen en wolven. Ook het feit dat een storm plotseling kan oplaaien en er soms metershoge sneeuw ligt, brengt veel risico’s met zich mee. Dit bos was tegelijkertijd onderdeel van het dagelijks leven. Voor de broers uit het fictieve verhaal, maar zeker ook voor de Finnen in de werkelijkheid. Hout was nodig voor huizen en brandstof. Er werd gejaagd en gevist voor voedsel. Er werden bessen en andere producten uit het bos verzameld. Kortom, het landschap werd volop gebruikt om in leven te blijven.
Kivi neemt je in dit boek echt mee naar die plekken. Je kunt de dennen, sparren, berken, rotsen, moerassen en meertjes zo voor je zien. Heerlijk, vind ik dat. Hierboven heb ik twee werken van Berndt Lindholm ingevoegd die dit voor mij symboliseren. Ik las ergens dat Kivi een groot liefhebber was van de natuur en de jacht, wat me niets verbaast. Een groot respect voor Finland is de rode lijn door zijn verhalen, maar hij idealiseert de Finse natuur niet. Het bos is mooi en sprookjesachtig mysterieus, maar het kan ook donker, nat, koud en gevaarlijk zijn. Het levert voedsel en grondstoffen, maar is voor de broers ook ontzettend uitdagend qua kennis en arbeid. Wie wil weten hoe de broers daarmee omgaan, zal het verhaal zelf moeten lezen. 😉
Het thema van het boek is tijdloos, namelijk de worsteling tussen individualiteit en saamhorigheid binnen een samenleving. Ook vandaag zijn mensen volop verbonden, maar toch eenzaam. En ook vandaag zouden we het liefste alles zelf oplossen, maar hebben we toch weleens hulp van buitenaf nodig. De broers uit Jukola verzetten zich tegen de maatschappij, maar kunnen uiteindelijk ook niet zonder diezelfde maatschappij. Het is met humor beschreven, je struikelt soms over de scheldwoorden. Daar moest ik persoonlijk soms hardop om lachen, maar dat is vast omdat ik zelf ook enigszins grofgebekt ben (oeps). De diepere betekenis van het verhaal kan zijn dat veel Finnen snakten naar meer zelfstandigheid, waarmee Kivi misschien wel doelde op onafhankelijkheid van Rusland. Als dat zo was, dan moest hij dit sentiment slim in het verhaal verwerken zonder het daadwerkelijk uit te spreken… En dat lijkt hij gedaan te hebben.
| Historisch correct? | Geschikt en nuttig voor leerlingen? |
|---|---|
| Ja, zeer realistisch. Waarschijnlijk direct gebaseerd op de samenleving destijds. | Hoe zeer ik dit boek ook zou willen behandelen in de klas, denk ik dat het onderwerp te niche is voor scholieren. Kennis over het vooroorlogse Finland is immers niet vereist voor de eindexamens en valt in Nederland buiten het curriculum. Voor studenten die Fennoscandië onderzoeken, is het boek juist wel zeer waardevol. |