Vorige week hadden we een gast op school met een héél bijzonder verhaal. Paul Strack van Schijndel kwam bij ons vertellen over zijn NSB-opa en liet ons aan de hand van zijn eigen familiegeschiedenis nadenken over “goed” en “fout”.

Momenteel begeleid ik een profielwerkstuk van een ontzettend ijverige en nieuwsgierige leerling. Zij onderzoekt de nasleep van NSB-lidmaatschap in Nederlandse families vandaag de dag. Haar onderzoek draait om de vraag of het tegenwoordig nog iets uitmaakt dat een familielid vóór en tijdens de oorlogsjaren lid was van de NSB. En zo ja, op welke manieren die invloed dan nog aanwezig is. Hebben (klein)kinderen bijvoorbeeld nog last van hun familiegeschiedenis? Of is het allemaal vergeven en vergeten? Een super interessant vraagstuk. Hoewel zelfs de kinderen van ex-NSB’ers nu al op leeftijd zijn, blijven deze vragen relevant voor hun kleinkinderen. In bepaalde families is de oorlog immers nooit ver weg.


Voor dit profielwerkstuk heeft de leerling online gezocht naar bruikbare en bijzondere verhalen. Zo kwam ze uit bij het boek “Mijn NSB-opa” van Paul Strack van Schijndel. Ze liet het me zien en de naam deed meteen een belletje rinkelen. Het blijkt dat ik het boek al eerder in handen heb gehad in een bibliotheek in Amsterdam, waar ik destijds met twee andere leerlingen was voor hún profielwerkstuk. Toeval bestaat niet. In ieder geval was het meteen duidelijk dat dit boek een mooie bron zou vormen. Zodoende namen we contact op met de auteur, die niet alleen openstond voor een online interview voor het PWS, maar ook graag op onze school wilde langskomen om zijn verhaal met de hele klas te delen. Geweldig! Daar wordt een docent blij van natuurlijk. Dus zo gezegd, zo gedaan en uiteindelijk verzamelden we met 3 klassen om de presentatie aan te horen. Paul kwam met een PowerPoint, een grote kist met militaria van zijn familieleden en met smeuïge passages uit zijn boek. In de familie Strack van Schijndel zitten twee… “dubieuze” figuren met geheel eigen oorlogservaringen. Een oom van Paul sneuvelde in Rusland als soldaat bij de Waffen-SS en zijn opa deed als NSB-lid goede zaken met de Duitsers. Zo… Dat biedt uiteraard veel stof tot discussie, uitweiding en nadenken. Zo vloog de gastles van twee uur voorbij. De bijdragen van de leerlingen toonden aan dat de Tweede Wereldoorlog voor de jongeren van nu een boeiend onderwerp blijft. Paul schotelde hen verschillende scenario’s voor met de vraag wat zij zélf gedaan zouden hebben. Dit liet hen echt even twijfelen aan de betekenis van “goed” en “fout” in oorlogstijd (veel meer dan het lesboek ooit zou kunnen). En dit maakt ook meteen duidelijk waarom gastlessen met experts zo waardevol zijn.



Ik heb het boek opnieuw gelezen, nu met volledige aandacht. Ik herinnerde me al gauw waarom ik het een aantal jaren geleden al interessant vond. Het is namelijk heel persoonlijk en toegankelijk geschreven. Soms schoot ik echt in de lach, bijvoorbeeld wanneer Paul schrijft over familieleden van moederskant uit Zeeland (“mannen met aardappelhoofden en vrouwen zonder opsmuk”) of over gesprekken met zijn vader, die de familieverhalen één voor één oprakelt, maar waar soms een flinke dosis verstrooidheid of gekibbel aan voorafgaat. Herkenbaar voor iedereen die ouders heeft. 😉 Maar het boek is uiteraard niet ter amusement geschreven. Het gaat over de oorlog en over welke keuzes individuen in die jaren gemaakt hebben. Terwijl je het boek leest, begeleidt Paul je langs alle mogelijke consequenties van die keuzes. Wat indruk maakt, is dat het waargebeurde verhalen zijn. Dit is geen roman, maar een historisch boek. Vol met brieven, anekdotes en zelfs statistieken. Een persoonlijk bewijs van hoe mensen samen geschiedenis schrijven, waarbij het voor de één beter afloopt dan voor de ander. Wie wil weten wat “opa Blauwbaard” (d.w.z. de NSB-opa) precies gedaan heeft en waarom Paul hem “fout” noemt, moet het boek zelf lezen. En sterker nog, die moet dan na afloop een eigen mening vormen. Want dit kleinkind van een NSB’er heeft het verhaal niet opgetekend om een punt te maken of om anderen te overtuigen. Hij vindt het vooral belangrijk om de discussie te openen en de herinneringen levend te houden.
| Historisch correct? | Geschikt en nuttig voor leerlingen? |
|---|---|
| Ja. Hoewel de gebeurtenissen in het boek op logische wijze geordend zijn en er aan sommige passages meer persoonlijk drama is toegevoegd dan aan andere stukken, is het hele boek gebaseerd op archiefonderzoek en andere primaire bronnen. | Zéér geschikt en nuttig. Ook de schrijfstijl en woordkeuze! Zowel leerlingen als studenten kunnen dit boek goed gebruiken als bron voor hun onderzoek. Docenten vinden er mooie aanknopingspunten in voor lessen over ethiek in oorlogstijd. |
