Het Stedelijk Museum Alkmaar bezoek ik regelmatig en steeds trekt een bepaald schilderij uit de vaste collectie mijn aandacht. Als je de ruimte binnenkomt is het niet meteen duidelijk of het een foto of een schilderij is. Uiteraard is de kledingstijl niet modern, maar deze dame is zo ontzettend fijntjes en gedetailleerd vastgelegd, dat het (wat mij betreft) ook een hedendaagse foto à la Jimmy Nelson kan zijn.
Dit is het portret van Elisabeth van Cronenburg (1564-1631), geschilderd door Aert Pietersz en voltooid in 1594. Het portret van haar man Cornelis van Egmond van Nijenburg (1553-1606) hangt ernaast; een hoge pief die in Alkmaar regent, schepen en burgemeester was. Ze huwden in 1583. Op beide schilderijen is eenvoudig te zien hoe rijk zij waren, want ze dragen luxe kleding van satijn, fluweel en gesneden (“gehackelde“) stof. Ook de sieraden met edelstenen en de spierwitte kragen tonen hun rijkdom. Het is vooral de blik in haar ogen die opvalt; Elisabeth kijkt je aan als je tegenover het schilderij staat. Over smaak valt niet te twisten, maar ze zit er stijlvol bij.
Waar de Hollandsche regenten hun geld mee verdienden in de Gouden Eeuw is niet altijd duidelijk en ook zeker niet altijd zuivere koffie. Van deze bekende familie Van Egmond-Van Nijenburg weten we echter wel waar hun vermogen op gebaseerd was: het groeide met iedere nieuwe generatie door bestuurlijke posities, slimme huwelijken en het verwerven van heerlijkheden. We kunnen dus stellen dat hier geen sprake was van een zogeheten “koopmansfortuin” zoals Amsterdamse, Hoornse of Middelburgse handelsfamilies in de overzeese gebieden bij elkaar schaarden. Het bezit van Cornelis en Elisabeth werd tijdens de Tachtigjarige Oorlog overigens verbeurd verklaard door de Hertog van Alva, omdat Cornelis met Willem van Oranje naar het buitenland was gegaan. Maar dat wist het echtpaar nog niet toen hun portretten werden vastgelegd. Anders zouden hun blikken wel wat minder guitig zijn geweest.